topimage
HomePage Header Header
Image_t3
Left BG
Divider
Arrow Bullet

Почеток

Divider
Arrow Bullet

Содржина

Divider
Arrow Bullet

Вовед

Divider
Arrow Bullet

Краток историјат на градот Скопје

Divider
Arrow Bullet Население
Divider
Arrow Bullet
Скопски маала
Divider
Arrow Bullet Регулационен план
Divider
Arrow Bullet Улиците во градот
Divider
Arrow Bullet Градежна активност
Divider
Arrow Bullet Водовод
Divider
Arrow Bullet Јавни бањи и амами
Divider
Arrow Bullet Јавна хигиена
Divider
Arrow Bullet Јавна канализација
Divider
Arrow Bullet
Електрификација
Divider
Arrow Bullet Сообраќај
Divider
Arrow Bullet Пошта
Divider
Arrow Bullet

Скопската чаршија и занетчиство

Divider
Arrow Bullet Трговија и трг. врски
Divider
Arrow Bullet Банкарство
Divider
Arrow Bullet Индустрија
Divider
Arrow Bullet Хотелиерство
Divider
Arrow Bullet
Јавна безбедност
Divider
Arrow Bullet Социјални прилики
Divider
Arrow Bullet Здравство и хигиена
Divider
Arrow Bullet Ветеринарна служба
Divider
Arrow Bullet Паркови и зеленила
Divider
Arrow Bullet Театар
Divider
Arrow Bullet Скопски кина
Divider
Arrow Bullet Корзото и прошетки
Divider
Arrow Bullet
Кафеани
Divider
Arrow Bullet Плажи
Divider
Arrow Bullet Излетнички места
Divider
Arrow Bullet Цркви и црк. живот
Divider
Arrow Bullet Градски гробишта
Divider
Arrow Bullet Просветни прилики
Divider
Arrow Bullet Научни друштва
Divider
Arrow Bullet
Музеи
Divider
Arrow Bullet Културно-уметнички живот
Divider
Arrow Bullet Спортски живот
Divider
Arrow Bullet Односи во семејство
Divider
Arrow Bullet Материјална култура
Divider
Arrow Bullet
Духовна култура
Divider
Arrow Bullet Заклучок
Divider
Arrow Bullet Извори
Divider
Arrow Bullet

Подарени етнолошки предмети од старите скопски фамилии за Музеј на град Скопје

Divider
Arrow Bullet
Маала на левата страна од Вардар
Arrow Bullet
Маала на десната страна од Вардар
Пајко (Ибни Пајко) Чаир
Еврејско (Чивутана) Карадаг
Топхана (Тапаана) Крњево
   
   
       
       
           

Гази Менташ или Циганско маало

 Гази Менташ или Циганско маало се протегало од р. Вардар, односно од Камениот мост, до тогашната Железничка станица. Од Гази Менташ кон Водно се протегале бавчи и ниви и само овде-онде имало по некоја куќа. Во ово маало имало голем број цигански куќи, слични со оние што биле во Топаана.

Во периодот  помеѓу двете светски војни маалото останало речиси со ист национален состав, а за време на изградбата на железничката теснолинејка Скопје-Охрид-Струга, бројот на населението се зголемил. Како евтина работна сила,  Циганите  се населувале во ова маало и заземале трето место во вкупниот број на население во Скопје, по Македонците и Турците. [1]

Голем број Цигани престанале да се занимаваат со производство на шалитра откако била изградена  железничката линија Солун-Скопје-Белград. [2]

Циганите не го менувале местото на живеење по своја волја. Познати се неколку нивни насилни преместувања од страна на градските власти. [3]

На крајот на ова маало се наоѓал познатиот  хотел “Турати”. [4]

Во првите децении на првата половина на 20 век се појавила промена на националниот состав на ова маало. [5]

Гази Менташ маало го зафаќало просторот каде што денес се наоѓа “Вардар увоз-извоз” банка и ТЦЦ “Плаза”, од хотелот “Турист”, до Домот на градежниците кои некогаш биле сопственост на Јанакија Кусабула (Тошев).

 Јанакија Кусабула (Тошев), папуџија,  сопственик на фурни и  кафеана

Во ова маало се наоѓале  три фурни и една кафеана, од каде што тој,освен од папуџискиот занает, ги добивал главните приходи. Јанакија Кусабула зборувал  еврејски, грчки, ерменски, турски, српски  и македонски јазик. Тој многу го сакал цвеќето и неговиот двор наликувал на огромен изложбен простор со цвеќиња меѓу кои била и  ѓурѓината  тешка еден килограм и седумстотини грама, т.е. тоа е цвеќе што тој го вкрстил сам од јасмин и анамска рака. На домашната слава во неговата куќа, на денот на Св.Арангел,  доаѓале дури  и владиките од Скопје. За подготовките на славата биле ангажирани и по 16 готвачи, а имало и четири момчиња што ги средувале и чистеле чевлите на гостите. Неговата ќерка Ефта станала прочуена шивачка со сопствен салон со десет шивачки, од каде што купувале и грчките конзули. Јанакија Кусабула Тошев инаку доживеал длабока старост и починал по стотата година, оставајќи ги македонските корени во сопствената земја преку своите ќерки Пандора, Ефта и Сава. [6]

Во периодот помеѓу двете светски војни на овој простор почнуваат да се градат многу нови куќи. Со својата убавина се истакнувала куќата на Шкаперда и др.

 Шкаперда,  трговци со градежен материјал

Видната  фамилија Шкаперда  води потекло од Крушево и е стара влашка фамилија. Никола бил на печалба во Света Гора на почетокот на 20 век, оставајќи ја дома својата жена со 6 деца. Кога се вратил од печалба, се преселил со својата фамилија во Скопје, но набргу потоа му умрела жената Домница (по потекло од угледната влашка фамилија Ничота). По доселувањето во Скопје, Никола ги дал своите синови Михајло и Јанко на школување, а тој се преженил. Михајло по матурирањето во Романската гимназија во Битола ја завршил и Експортната академија во Букурешт, а брат му Јанко се школувал во Франција.

Никола Шкаперда станал сопственик на магацин за градежен материјал во Скопје, за кратко време го разработил и создал  голем капитал и углед во градот. Тој не го зел својот син Михајло веднаш по дипломирањето во својот дуќан, туку како секој добар деловен човек, прво го пратил младиот економист на пракса во банка за подобро да го усоврши занаетот. Дури по смртта на Никола во 1924 год. браќата  Јанко и Михајло целосно ја презеле работата во свои раце. Складот со градежен материјал бил сместен на плоштадот, на околу 2000 м2, а имале и уште еден склад на 7 колосек на старата Железничка станица каде што пристигнувал материјал од Словенија и Босна.

Фамилијата во прво време живеела во Пајко маало, каде што Михајло ја донел својата жена Аглаица Сапунџи. По нивната венчавка биле на свадбен пат  во Букурешт каде што се сретнале со архитектот Симота, кој бил другар на Михајло од студентските денови и тој им ветил дека ќе им направи план за куќа како свадбен подарок. Во 1930 год. Михајло ја започнал изградбата, а куќата ја  лоцирал во центарот на градот (денес во неа е сместена Италјанската амбасада). Куќата е градена во романско-бојарски стил со посебна карактеристична кула. Куќата и денес претставува посебно архитектонско обележје на градот. Во куќата се преселиле во 1932 год., кога Домница, единствената ќерка на Аглаица, имала 8 год. [7]

 

3.18. Куќата на Шкаперда во изградба, Скопје 1931 год., МГС инв. бр. 4652

 

3.19  Фамилијата Шкаперда пред новоизградената куќа во 1932 год. , МГС инв. бр. 4651

 

3. 20. Димишкови, фотографирани на улица во Циганско маало, МГС инв. бр. 4770


 

[1] .Vo Skopje Ciganite `iveele vo dve pogolemi grupi: edna severno od    Kaleto, a druga vo zapadniot del na Kar{ijakot. Tie bile mnogu siroma{ni, a nivniot broj se zgolemuval poradi visokiot natalitet... M-r Marija Pandevska, "Prisilni migracii vo Makedonija (1875-1881)", Institut za nacionalna istorija, Skopje1993,127.

[2] .Aleksandar Apostolov, "Kolonizacija na Muhaxirite vo Makedonija i rastrojstvo na ~ifliskite odnosi kon krajot na 19 vek do 1912 godina", Glasnik na INI, god. 4, br.1-2, Skopje 1980, ,116.

[3] Za vreme na bugarskata okupacija vo tekot na Prvata svetska vojna, Bugarite gi iselele Ciganite od Skopje vo seloto Ujrumleri (Rukumije), a i vo drugi sela. Vo 1919 godina tie se vra}aat pak vo Skopje i se naseluvaat na ulicata "Jug Bogdan".Skopskite Cigani se razlikuvaat me|u sebe spored svoite karakteristiki. Me|utoa, nivna zaedni~ka crta e taa {to tie se mnogu dru{tveni, miroqubivi i si pomagaat eden na drug, dokolku nekoj od niv se najde vo te{ka situacija. Cigankite se ma`ele na 13, a ma{kite na 17 godini. Na poga~ata {to bila pravena, na primer, za Vasilica, simboli~no bila prika`ana kova~ka rabotilnica so site nejzini alati. \ur|ovden go odbele`uvale site skopski Cigani od dvete veroispovedi. Ovoj praznik trael ~etiri dena i sekoja ku}a morala da ima jagne, a do ovoj praznik ne se jadelo jagne{ko meso. Na ~etvrtiot den Ciganite  odele vo parkot"Idadija" kade {to se lulale so cel da gi isteraat site lo{i duhovi od sebe i od okolinata. Po vra}aweto od lulawe, tie se kitele so vrbovi granki, cve}iwa, trevki itn., a so toa i  zavr{uval ovoj praznik... D-r Jovan Haxi Vasiqeviћ, "Skopqe i wegova okolina", 61.

[4] Interesen e podatokot za ova maalo. Vo Tahtalixieviot sokak bil lociran Galibegoviot ~iflik. Tuka se nao|al i Haremot na gospodarot na ~iflikot, koj tuka prestojuval preku  leto. Vo 1896 godina vo Taftalixe imalo samo tri ku}i na ~if~ii i osum ku}i na slugi..., " Kroz staro Skopqe","Vardar" od 23.11.1933, 6.

[5] Turcite vo ova maalo se naselile pred 200 godini i toa golem del od niv bile od "rasno krvno poteklo". Edno od niv bilo i  Bratstvoto na Kumboraxi, iako avtorot  iznesuva svoi somnevawa po povod  nivnoto ~isto tursko poteklo. Istiot avtor spomnuva deka vo prvite godini na 19 vek od Pore~ vo Skopje se doselil nekoj si Risto Ki{manin, se o`enil so devojka od kumanovskoto selo Gorno Nagori~ane, imal svojata kaftanxiska rabotilnica vo Vla{ko maalo i kupil imot vo Gazi Menta{ maalo, kade {to   i se preselil. Hali beg, spored koj se narekuvalo ova maalo, bil po poteklo od Debarskiot kraj. Tamu negovite  bile pomuslimaneni i kako nagrada za toa dobile imot vo Skopje...

D-r Jovan Haxi Vasiqeviћ, "Skopqe i wegova...", 68.

[6] .Marina Apostolovska, Stari semejstva, Skopje 1999, 207-212.

[7] Domnica [kaperda, se}avawa, terenski istra`uvawa vo 1995 god.