topimage
HomePage Header Header
Image_t3
Left BG
Divider
Arrow Bullet

Почеток

Divider
Arrow Bullet

Содржина

Divider
Arrow Bullet

Вовед

Divider
Arrow Bullet

Краток историјат на градот Скопје

Divider
Arrow Bullet Население
Divider
Arrow Bullet
Скопски маала
Divider
Arrow Bullet Регулационен план
Divider
Arrow Bullet Улиците во градот
Divider
Arrow Bullet Градежна активност
Divider
Arrow Bullet Водовод
Divider
Arrow Bullet Јавни бањи и амами
Divider
Arrow Bullet Јавна хигиена
Divider
Arrow Bullet Јавна канализација
Divider
Arrow Bullet
Електрификација
Divider
Arrow Bullet Сообраќај
Divider
Arrow Bullet Пошта
Divider
Arrow Bullet

Скопската чаршија и занетчиство

Divider
Arrow Bullet Трговија и трг. врски
Divider
Arrow Bullet Банкарство
Divider
Arrow Bullet Индустрија
Divider
Arrow Bullet Хотелиерство
Divider
Arrow Bullet
Јавна безбедност
Divider
Arrow Bullet Социјални прилики
Divider
Arrow Bullet Здравство и хигиена
Divider
Arrow Bullet Ветеринарна служба
Divider
Arrow Bullet Паркови и зеленила
Divider
Arrow Bullet Театар
Divider
Arrow Bullet Скопски кина
Divider
Arrow Bullet Корзото и прошетки
Divider
Arrow Bullet
Кафеани
Divider
Arrow Bullet Плажи
Divider
Arrow Bullet Излетнички места
Divider
Arrow Bullet Цркви и црк. живот
Divider
Arrow Bullet Градски гробишта
Divider
Arrow Bullet Просветни прилики
Divider
Arrow Bullet Научни друштва
Divider
Arrow Bullet
Музеи
Divider
Arrow Bullet Културно-уметнички живот
Divider
Arrow Bullet Спортски живот
Divider
Arrow Bullet Односи во семејство
Divider
Arrow Bullet Материјална култура
Divider
Arrow Bullet
Духовна култура
Divider
Arrow Bullet Заклучок
Divider
Arrow Bullet Извори
Divider
Arrow Bullet

Подарени етнолошки предмети од старите скопски фамилии за Музеј на град Скопје

Divider
Divider
Arrow Bullet Arrow Bullet Arrow Bullet
Divider Divider Divider
Dot Bullet
Покуќнина од дрво
Dot Bullet
Dot Bullet
Dot Bullet
Покуќнина од метал
Dot Bullet
Dot Bullet
Dot Bullet
Dot Bullet
Dot Bullet
Dot Bullet
Текстилна покуќнина
Dot Bullet
Dot Bullet
 
Dot Bullet
Dot Bullet
   
Dot Bullet
Dot Bullet
   
Dot Bullet
Dot Bullet
   
Dot Bullet
Пијалаци    
           

Текстилна покуќнина

Текстилната покуќнина била најразновидна. Таа се изработувала преку домашно текстилно производство  со традиционални технолошки постапки, а била изработувана од волна, памук, лен и коприна. Во Скопје била развиена индустријата на волнени производи, а производството на памучни артикли сé уште имало занаетчиски карактер. Биле увезувани голем број индустриски платна, штофови и др.  Делови од покуќнината се продавале на пазарите и од улични трговци со ситна стока. За Скопје како развиен трговски град, карактеристичен бил богатиот избор на стока. Историчарот Љубен Лапе, опишувајќи ја Скопската чаршија, забележал дека тука се продавале “...дупчести и везени перници и завеси од шарено платно. Такви артикли нема ни во персијански земји...”. [1]

 

37.22. Везено перниче во форма на срце од семејството на Радмила Хрисоко Ставриќ, МГС инв. бр. 4268

 

Во периодот помеѓу двете светски војни во Скопје било организирано производство на килими од персиски тип. Производството било од сопствена суровинска база, а се базирало на  долгата народна традиција, особено во ткаењето. Но, во широка употреба  сé уште биле домашно ткаените килими на хоризонтален и вертикален разбој, иако   биле модерни персиските килими.

Многу се употребувало “американ” платното, обичното домашно ткаено или индустриски произведено платно кое било изработувано  од “мидлинг” или”гут мидлинг” американски памук , по што и платното го добило името. Други платна кои се употребувале во домаќинствата биле шифонот и калико (небелено и полубелено) платно за постелнина,  крепон за изработка на фини предмети, украсни абажури за ламби и лустери и слично. Подебели и појаки ткаенини се користеле за навлаки на фотелји, столови, за драпери итн. Инлет сина или црвена ткаенина се користела за правење  перници  кои се полнеле со перја;  сатен и клот се користеле за правење постелнина како и дамаст - дупло широко платно. Од ова платно се правеле чаршафи за маса, крпи за лице и раце, салфети и друго. Навлаки за перници се правеле и од ленено платно кое се употребувало  подолго. Секако дека ова не е целосна слика за ткаенините што се употребувале во скопските домаќинства, но нивната разновидност е очигледна.

 

37.23. Украсни перничиња со гоблен и таписерија и јамболија од 1939 год., од албумот на Драган Петковски

 

37.24. Миље од памучен конец, МГС инв. бр. 2468

 

Во трукерајските работилници на парче платното  се нанесувала мостра од цртеж, слика по која потоа се везело. На тој начин домаќинките сами си изработувале разновидни текстилни   предмети за домаќинството.  Секцијата на везови во школата “Коло на српските сестри” приредувала постојани изложби на трукерај и  народни везови. На овие изложби можеле да се купат готови чаршафи, миле, навлаки за перници и други украсни текстилни предмети за домаќинство со традиционален народен вез. [2]

 

37.25. Крпа за бришење раце, МГС инв. бр. 1186

 

37.26. Свилена навлака за перниче, МГС

 

Широка употреба имале   предметите што ги произведувале јорганџиите кои изработувале јоргани-памуклии, потоа предачите и ткајачите, бојаџиите, декоратерите, свиларите, дрндарите на памук и сл. [3]

Во 1933 година во Скопје била основана Фабрика за памучни ткаенини на Беди Тулемат, бојаџија, по потекло од Сирија. Ова претпријатие било со примитивна работилница со десет разбои и произведувало само еден артикл, “алаџа”платно. Подоцна неговото производство било проширено и се произведувале “докума”, “сефир”, “пештемали”, “пешкери” итн.  Целото производство било пласирано во градот.

 Семејството Трпчановски имало куќа во Пајко маало, составена од сутерен, кат и поткровје. Куќата имала големи и модерно опремени соби. Секој втор ден од мразарата дома им  носеле мраз во кој ги чувале животните намирници во таканаречен мразарник, претходник на денешниот фрижидер. Рерната,  па,к ја заменувала пекарската фурна која ја имало во секое маало каде што домаќинките печеле разни јадења - тава ориз, тава со компири и пити. Во куќата на Трпчановци често се готвело и јадењето “ќумлек”-телешко месо со кромид. Децата најмногу сакале шницли. За кујната и добро приготвената храна на фамилијата посебно се грижела нивната помошничка Николета која ја одржувала  целата куќа и ги чувала децата. [4]

 Во куќата на аптекарот Крсте Ставриќ во Маџир маало, на првиот кат имало две големи одаи и кујна, како и претсобје со гардероба и огромно огледало. Во претсобјето се качувало по внатрешни скали.  Најголемата одаја била наместена за пречекување гости. Таа била уредена со трпезариска црна салонска гарнитура, маса со тапацирани столови со црна кожа, два  креденца и пијано кое било купено од белгискиот конзул некаде во 1934-1935 година. До споменатата салонска одаја имало уште една голема одаја,  т.н.  соба за дневен престој. Собата била наместена со миндерлаци, орман за чување чинии, чаршафи, крпи, салфети и друг кујнски прибор за секој ден, бидејќи истите овие предмети со иста функција, но наменети  за гости, се чувале во споменатата гостинска одаја.  Во собата за дневен престој имало мангал за затоплување и шпорет  кој  зиме се ложел со огревен материјал, а лете се изнесувал во соседната просторија (кујна).

Кујната имала миндер за седење, печка за готвење, орман со чинии за готвење и послужување на секојдневна храна .Еден дел од кујната бил одделен со завеса, парван,  зад која во аголот имало мијалник. Нужникот се наоѓал меѓу катовите по скалите. Сите водоводни и канализациони инсталации  биле поврзани  по вертикала.

Приготвената храна во  малата  кујна на првиот кат се служела во трпезаријата во собата за дневен престој, каде што јадело целото семејство. Во оваа соба предниот ѕид бил стаклен со подвижна рамка.

На вториот кат, по  целата должина, се наоѓале  собите за спиење. Во спалната на Викторија и Крсте Ставриќ  имало два големи жолти кревети од дрво, трокрилно огледало и едно детско креветче за најмалото бебе кое уште спиело со родителите. Детското креветче било со железни странични делови и со преден мрежест подвижен дел  кој по потреба се кревал и се спуштал.

До спалната на родителите имало спална соба за  децата.

Внатрешните скали во куќата на Ставриќ од приземјето до првиот кат и од првиот кат до вториот, биле бетонски, со мозаик, а нагоре, на терасата, се качувало по дрвени скали.

Таванскиот простор бил, исто така, голем колку и куќата по хоризонтала. Одзади на  таванот имало висок ѕид, а покривот имал блага косина.Сé во оваа куќа имало своја функција. Така, помеѓу вториот кат и терасата се наоѓал нужник, перална во која се  перело  и две големи простории за сушење алишта и за сушење на аптекарските суровини.

На покривот  на куќата имало фигури во вид на чаши, а на фасадата, фигури на змии - симбол на медицината. [5]

 Во 1920 година куќата на Петар Анастасов се наоѓала на ул.” Поп Кочина” на местото каде  што денес се наоѓа Градскиот трговски центар. Куќата била на кат, со поплочен двор. На катот имало салон за гости и од двете страни по две одаи. Од едната одаја се влегувало во летната кујна. Одаите биле убаво наместени. Во гостинската одаја, на пример, имало тешки кадифени завеси - драперии  и чудо - етажерка со разни ситници. Подот бил покриен со убав килим  којшто по уривањето на куќата бил однесен во Дворецот на Крал Александар (според сеќавањата на Сунчица Николовска, внука на Петар Анастасов, ќерка на неговиот син Кирил). Во четирите одаи живееле четворицата оженети синови на трговецот Петар и Султана Анастасови, а гостите се пречекувале во спомнатата гостинска одаја.

Послугата  готвела во кујната, а за време на ручекот на масата седнувала целата фамилија истовремено. Храната била послужувана во најубави чинии и сервиси и се пиело од најубави чаши. Секогаш  била  готвена  добра и вкусна храна.

Секој од синовите на Петар Анастасов својата одаја ја опремувал по сопствен вкус. Така, во одајата на Кирил и Марија се наоѓал еден месинган кревет и  шифоњер. [6]


 

[1] .Љубен Лапе, “Одбрани текстови за историјата на македонскиот народ”, 1 дел, Скопјен 1975, 286.

[2] .”Наша реч”, Лист за друштвена,културна и привредна питања, бр. 1 од  25.02.1939, 7.

[3] . Д-р Чеслав Никитовић,”Занатство...” 231-259.

[4] Елена Трпчановска, сеќавања, теренски истражувања во 1995 г.

[5] Радмила Хрисохо, сеќавања, теренски истражувања во 1995 г.

[6] Сунчица Николовска, сеќавања, теренски истражувања во 1995 г.